Dolar Kuru 2020 de Neden Yükseliyor ?

Bir sıhhat meseleyi ile hekime gittiğinizde hekimin size net bir biçimde şikayetin altında uyuyan nedeni söylemesini istersiniz. Ancak çoğu zaman hekimler net bir neden göstermekten sakınır, bunun yerine şikayete neden olabilecek mümkün etmenleri sıralarlar. Zira insan bedeni karışık bir mekanizmadır ve bir problemin birden fazla söylemesi olabilir.

Dolar/TL kurundaki başkalaşımları söyleyebilmek de biz iktisatçılar için eş bir gidişattır. TL’deki kıymet kaybına neden olabilecek etmenleri sıralayabiliriz.

TL’nin bu etkenlere karşın neden bu zamana kadar görece sağlam kalmış olabileceğini de açıklayabiliriz.

Açıklayamayacağımız şey ise kırılma noktasının bütün olarak ne zaman olacağıdır.

Başka Bir Deyişle hangi etkenlerin ekonominin sıhhati tehdit edeceğini, ne gibi gidişatlarda bu şikayetlerin baskılanabileceğini açıklayabiliriz.

Ancak hastalığın sizi ne zaman vuracağını söyleyemeyiz.

Dolar/TL kuruna dönecek olursak, TL’nin Dolar karşısında kıymet kazanıp kaybetmesi arzdaki metamorfozlarla alakalıdır. Şayet içeride TL satılıp bunun karşılığında Dolar alınırsa bu vaziyet TL’ye kıymet kaybettirir.

Peki ne zaman TL satıp Dolar almak cazip olur?

  1. Bir para ünitesinin kıymetini tanımlayan esas etken o para ünitesine ödenen faizdir. 2019 senesinin ikinci yarısından beri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası dargın faiz indirimleri ile TL cazip bir para üniteyi olmaktan uzaklaşıyor. Hele de enflasyon düşmeden mevduat faizlerinde hakikatleşen düşüş, mevduatların asıl getirisini eksilterek hane ulusunu dövize yöneltiyor.
  2. Faiz indirimlerinin TL’yi daha kırılgan hale getirmesi kaçınılmaz. Son faiz indirimleri ile TL’ye ödenen asıl faiz olumsuz seviyelere inmiş vaziyette. Başka Bir Deyişle enflasyonu yüzde 1’in altında olan Japonya ile ödediğimiz asıl faiz aynı. Yabancı yatırımcı bu tablodaki eğriliği görmekte gecikmiyor. Zira enflasyonu yüzde 12 olan bir ülke, şayet maliyet kararında içten ise çok daha yüksek bir asıl faiz vermek zorunda. Para siyasetinin makroekonomik amaçlarla meblağlı olmaması ehemmiyetli bir tehlike unsuru olarak karşımıza çıkıyor ve TL’ye olan yabancı arzını azaltıyor.
  3. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası siyasetlerine ilave olarak giderek çoğalan hakimiyet ve kısıtlamalar ve hür piyasa sisteminin işleyişindeki aksamalar da yabancı yatırımcıyı ürkütüyor ve tehlike algısını artırıyor. Kamu bankaları taşıtıyla kredi faizlerine üst hudut gelmesi ya da kur kararının kastedilmesi gibi uygulamalar, çerçevesi net olmayan bir siyasetler zinciri olarak idrak edilip genel bir meçhullük bulutu yaratıyor. Bu vaziyet yabancı yatırımcının elindeki TL türü varlıkları satıp çıkmasına neden oluyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kaynaklı bilgiler yurtdışı yerleşiklerin yakaladığı varlıklardaki eksilmeye işaret ediyor.
  4. Yabancı yatırımcının TL satıp Dolar alabilmesi için öncelikle elinde TL olması gerekiyor. TL’nin Türk bankalarından temin edildiği Londra swap piyasasına gelen kısıtlama ile içeride spekülatif hareketin önüne geçmek amaçlanıyor. Öte yandan bu cins uygulamalar uzun vadede yabancı yatırımcıyı küstürüp TL’nin konvertibilitesine olan inancı yaralayarak yabancı anapara girişini dizginleyecek bir ters tesir yaratıyor.
  5. Bağımsızlığı denetlenen bir merkez bankası, çoğalan bütçe sarihi, müessesesellik ve transparanlıkla alakalı kaygılar genel bir güvensizlik yaratarak gelişmenin sürdürülebilirliğine dair sual işaretleri oluşturuyor.

Yukarıda saydığım etkenlerin çoğu uzunca bir müddettir bahsedilip tartışılan etkenler. Başka Bir Deyişle hekimlerin saydığı potansiyel kırılganlık sebepleri.

Yurtdışı yerleşiklerin Türkiye’deki pay ve bono stokları

Peki bu etkenlere karşın kur neden şimdi hareketlendi?

  1. Her bir etken tek bir seferde devirici tesir yapmasa da birikim yaparak kırılganlıkları artırıyor. Başka Bir Deyişle arada sırada doymuş yağ kapsayan bir gıda yemek sizi hemen hasta etmiyor ama kesintisiz doymuş yağ yerseniz damar tıkanıklığı yapıyor. Son altı ayda faizlerde 12.75 puanlık faiz indirimi olması ve asıl faizin olumsuz seviyelere gelmesi ehemmiyetli bir tehlike unsuru.
  2. Amerika Birleşik Devletleri Merkez Bankası Fed 2019 ikinci yarısından itibaren faiz indirimlerine gitti. Bu vaziyet Dolar’ın görece albenisini eksilterek büyümekte olan ülke para ünitelerine olan arzı artırdı. Ancak son günlerde hem Çin-Amerika Birleşik Devletleri arasındaki uzlaşma sinyalleri, hem de eforlu gelen Amerika Birleşik Devletleri bilgisi Dolar’ı tekerrür evrensel olarak kuvvetlendiriyor.
  3. Çoğalan döviz arzı karşısında TL’yi kıymetli kılmanın bir yolu piyasaya döviz sürmek. Kamu bankalarının çoğalan döviz arzını karşılayarak kurdaki oynaklığın önüne geçtiği üst seviye yetkililerce de anekdot edildi. Ancak bu uygulamanın çerçevesi net olmadığından piyaslar üzerinde uysallaştırıcı bir tesir mevzubahisi değil. Ayrıca anapara hareketlerinin ve siyaset faizinin hür olduğu bir civarda kuru döviz satarak dengelemeye rezerv yetmeyeceğinden sürdürülebilir değil.